Kesinleşen bir icra takibinde alacaklı, borçlunun mal varlığı üzerinde haciz talep edebilir. Ancak kanun koyucu, borçlunun ve ailesinin insan onuruna yakışır bir yaşam sürdürebilmesi için bazı mal ve hakları haciz dışında bırakmıştır. Bu sınırlar hem alacaklının beklentisini hem de borçlunun korunan alanını belirler.
Tamamen haczedilemeyen mallar
- Borçlunun ve ailesinin yaşamı için gerekli olan ev eşyaları. Aynı amaca hizmet eden eşyalardan birden fazla varsa fazlası haczedilebilir.
- Borçlunun mesleğini sürdürmesi için zorunlu olan alet, edevat ve kitaplar; çiftçinin geçimi için gerekli arazi, hayvan ve araçlar.
- Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacak ihtiyacı.
- Öğrenci bursları ve sosyal yardımlar, vücut veya sağlık zararı nedeniyle alınan tazminatlar.
- Kanunla haczedilemeyeceği düzenlenen diğer alacaklar.
Maaş haczi: dörtte bir kuralı
Ücret ve maaşlar kısmen haczedilebilir. İcra memuru, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli tutarı belirledikten sonra kalan kısmı hacze konu eder; ancak haczedilen tutar maaşın dörtte birinden az olamaz. Uygulamada nafaka alacakları dışında genellikle net maaşın dörtte biri haczedilmektedir. Birden fazla haciz varsa sıraya konulur ve ilk haciz tamamlanmadan sonraki kesintiye başlanmaz.
Emekli maaşı haczedilebilir mi?
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ödenen emekli aylıkları, borçlunun açık rızası olmadıkça haczedilemez. Nafaka borçları bu kuralın istisnasıdır. Emekli aylığına konulan haczin kaldırılması için icra dairesine başvurmak yeterlidir; icra dairesi reddederse icra mahkemesine şikayet yolu açıktır.
Konut haczi
Borçlunun oturduğu konut haczedilebilir; ancak borçlu haline uygun bir konutun haczedilemeyeceğini ileri sürerek "meskeniyet şikayetinde" bulunabilir. Bu durumda mahkeme, konutun değerini ve borçlunun sosyal durumunu değerlendirir; konut değeri makul bir konut bedelini aşıyorsa satış yapılır ve aşan kısım alacaklıya ödenir.
Alacaklılar için
Haczedilemezlik itirazları takibi uzatabildiğinden, haciz talebinden önce borçlunun mal varlığının doğru sorgulanması ve öncelikle banka hesapları, alacaklar, araçlar ve taşınmazlar gibi tartışmasız haczedilebilir varlıklara yönelinmesi tahsilatı hızlandırır.