Borçlunun alacaklısından mal kaçırmak amacıyla taşınmazını yakınına devretmesi, aracını bağışlaması ya da değerinin çok altında satması uygulamada sık görülür. İcra ve İflas Kanunu bu durumda alacaklıya, söz konusu işlemin kendisine karşı geçersiz sayılmasını sağlayan tasarrufun iptali davasını tanır.
Davanın şartları
- Alacaklının elinde kesinleşmiş bir icra takibi ve borçlu hakkında alınmış kesin veya geçici aciz belgesi bulunmalıdır. Haciz tutanağında haczedilecek mal bulunmadığının yazılması geçici aciz belgesi yerine geçer.
- İptali istenen tasarruf, takibe konu borcun doğumundan sonra yapılmış olmalıdır.
- Dava, tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; bu süre hak düşürücüdür.
İptale tabi tasarruflar
Kanun üç grup işlem öngörür. İvazsız tasarruflar, yani bağışlama ve bağışlama sayılan işlemler, hacizden veya iflastan önceki iki yıl içinde yapılmışsa iptal edilir. Aciz halinde yapılan tasarruflar, borçlunun mevcut borcunu ödeyemez durumdayken yaptığı teminat verme, vadesi gelmemiş borcu ödeme gibi işlemlerdir. Zarar verme kastıyla yapılan tasarruflar ise borçlunun alacaklıya zarar verme amacıyla yaptığı ve karşı tarafın bu amacı bildiği veya bilmesi gereken bütün işlemleri kapsar; eş, çocuk ve yakın akrabalarla yapılan işlemlerde bu bilgi karine olarak kabul edilir.
Davanın sonucu
Dava kabul edilirse tasarruf iptal edilmez; yalnızca alacaklıya karşı geçersiz sayılır. Alacaklı, malı üçüncü kişinin elinde olsa bile haczettirip sattırabilir ve alacağını satış bedelinden alır. Mal elden çıkarılmışsa üçüncü kişi, malın değeri kadar tazminata mahkum edilir. Karar, davaya taraf olmayan diğer alacaklıları etkilemez.
Uygulama notu
Tasarrufun iptali davalarında en kritik adım, tapu ve trafik kayıtlarının takip kesinleşir kesinleşmez incelenmesi ve şüpheli devirlerin dava süresi geçmeden tespit edilmesidir. Kurumsal alacaklılar için bu inceleme, büromuzda dosya kabul aşamasında yapılan mal varlığı araştırmasının bir parçasıdır.